Czym jest odpis 1,5% podatku od osób fizycznych?

Odpis 1,5% podatku to potoczne określenie mechanizmu, który pozwala podatnikom przekazać 1,5% należnego podatku dochodowego od osób fizycznych na rzecz wybranej Organizacji Pożytku Publicznego (OPP). Rozwiązanie to funkcjonuje od 2004 roku, kiedy wprowadzono możliwość uwzględniania takiego przekazania w rocznym rozliczeniu podatkowym PIT.

Warto pamiętać, że wcześniej – aż do wejścia w życie zmian wynikających z nowelizacji w ramach Nowego Ładu Podatkowego oraz ustawy z dnia 12 maja 2022 r. – podatnicy mogli przekazywać 1% swojego podatku. Zmiana na poziom 1,5% stanowiła rozszerzenie dotychczasowego mechanizmu.

Istotne jest także to, że odpis 1,5% nie jest darowizną ani ulgą podatkową. Jest to szczególna forma, w której obywatel uczestniczy w procesie demokratycznego wspierania organizacji działających w trzecim sektorze w Polsce. Podatnik nie przekazuje własnych pieniędzy „z kieszeni”, lecz wskazuje, aby określona część podatku, który i tak musi zapłacić, została skierowana do konkretnej OPP.

Podstawę prawną tej formy wsparcia stanowi ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, która daje podatnikom możliwość przekazania części podatku dochodowego na rzecz wybranej organizacji posiadającej status OPP. W praktyce oznacza to, że podatnik decyduje o przekierowaniu fragmentu podatku, który w przeciwnym razie zasiliłby budżet państwa.

Jeżeli podatnik nie wskaże żadnej organizacji, wówczas całość podatku pozostaje w budżecie państwa. Organizacje otrzymujące środki z 1,5% są zobowiązane przeznaczać je wyłącznie na działalność pożytku publicznego, a także przedstawiać sprawozdania dotyczące ich wydatkowania.

Czym różni się 1,5% podatku od darowizny?

Od 1 stycznia 2004 roku podatnicy w Polsce mają dwie podstawowe możliwości finansowego wspierania organizacji pozarządowych. Pierwszą jest przekazanie darowizny, a drugą – wskazanie w deklaracji podatkowej OPP, której urząd skarbowy przekaże 1,5% należnego podatku dochodowego. Oba instrumenty są uregulowane w przepisach dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych, jednak mają inną logikę, inne skutki podatkowe i inne zasady.

Darowizna

Darowizna to dobrowolne i nieodpłatne przekazanie środków finansowych lub dóbr na rzecz innego podmiotu. Kodeks cywilny (art. 888) opisuje darowiznę jako umowę, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem własnego majątku. Kluczowe są tu dwa elementy: dobrowolność oraz fakt, że darowizna jest realizowana z majątku osoby przekazującej.

Darowizny mogą trafiać do różnych podmiotów, w tym do fundacji, stowarzyszeń, ale również do instytucji komercyjnych — niezależnie od tego, czy dany podmiot posiada status OPP.

Państwo wspiera darowizny poprzez ulgi podatkowe, umożliwiając odliczenie ich od podstawy opodatkowania, co może zmniejszyć wysokość podatku należnego do zapłaty. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 26) przewiduje możliwość odliczania darowizn przekazywanych organizacjom realizującym cele publiczne oraz na cele religijne.

Odpis 1,5% podatku

Przekazanie 1,5% podatku zostało wprowadzone jako specjalny mechanizm wsparcia dedykowany wyłącznie organizacjom posiadającym status OPP. Odpis ten nie jest darowizną ani ulgą. Polega na tym, że podatnik wskazuje organizację, na którą ma trafić część jego podatku, a sam transfer środków realizuje urząd skarbowy. Zamiast całej kwoty podatku trafiającej do budżetu państwa, określony jej fragment (maksymalnie 1,5%) zostaje przekazany wskazanej OPP. Lista organizacji uprawnionych do otrzymywania 1,5% jest dostępna w Monitorze NGO.

Różnice między 1,5% a darowizną

Między odpisem 1,5% a darowizną istnieje kilka podstawowych różnic:

• Odpis 1,5% można przekazać wyłącznie organizacjom posiadającym status OPP, natomiast darowiznę można skierować do różnych podmiotów – niezależnie od tego, czy mają status OPP.

• 1,5% to część podatku, który podatnik i tak musi zapłacić, natomiast darowizna jest dobrowolnie przekazaną kwotą pochodzącą z prywatnych środków darczyńcy.

• Przekazanie 1,5% nie zmniejsza wysokości podatku należnego – pieniądze są przekazywane organizacji przez urząd skarbowy. Darowizna może natomiast obniżyć podstawę opodatkowania, co w konsekwencji może zmniejszyć kwotę podatku do zapłaty.

• Środki z 1,5% trafiają do organizacji w określonym terminie (co do zasady w ciągu trzech miesięcy od złożenia PIT), natomiast darowizna może być przekazana bezpośrednio na konto organizacji w dowolnym momencie.

Obie formy pozwalają wspierać działania społeczne, jednak mechanizm ich realizacji i skutki podatkowe są odmienne. Kompletną listę organizacji, które można wesprzeć poprzez odpis 1,5%, znajdziesz w Monitorze NGO w kategoriach obejmujących m.in.:

• organizacje kulturalne i związane ze sztuką,

• organizacje edukacyjne i naukowe,

• organizacje ekologiczne, chroniące zwierzęta i środowisko,

• organizacje dla dzieci i rodzin,

• organizacje zdrowotne i działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami,

• organizacje związane z polityką społeczną,

• organizacje działające w obszarze praw człowieka,

• organizacje związane z wyznaniami i mniejszościami.

Kto może przekazać 1,5% podatku?

Możliwość przekazania 1,5% podatku dotyczy osób fizycznych rozliczających się podatkowo w Polsce, które płacą podatek dochodowy od osób fizycznych i mogą składać deklaracje w różnych formach opodatkowania, w tym:

• podatników rozliczających się na zasadach ogólnych według skali podatkowej (np. dochody z umowy o pracę, umów zlecenia, praw autorskich, sprzedaży akcji lub innych źródeł), gdzie obowiązują stawki 12% i 32%;

• podatników płacących podatek liniowy;

• podatników rozliczających się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych;

• osób uzyskujących przychody ryczałtowe z takich źródeł jak sprzedaż nieruchomości, kapitały pieniężne czy prawa majątkowe.

Od 2022 roku zmieniły się zasady dotyczące przekazywania 1,5% przez emerytów i rencistów. Osoby te nie muszą ponownie składać wniosku, jeśli w poprzednich latach wypełniły odpowiednie dokumenty (PIT-37, PIT-36 lub PIT-OP), a dane pozostają aktualne. W takim przypadku organ podatkowy automatycznie przekazuje 1,5% na rzecz organizacji wybranej wcześniej na podstawie informacji z PIT-40A, który w przypadku emerytur i rent traktowany jest jako roczne rozliczenie podatkowe.

Kluczowe jest zachowanie terminu złożenia deklaracji — opóźnienie powoduje utratę możliwości przekazania 1,5%. W praktyce warto złożyć nawet „puste” zeznanie w terminie, a następnie w ramach korekty wskazać organizację. Korektę można złożyć w ciągu miesiąca po terminie składania deklaracji. Nawet jeśli deklaracja została złożona wcześniej niż 2 maja, termin na korektę i tak liczony jest od tej daty.

Podatnik może wskazać tylko jedną organizację w ramach jednej deklaracji. Wyjątkiem są osoby składające kilka różnych zeznań podatkowych (np. PIT-36 i PIT-39), które mogą wskazać inną organizację w każdej deklaracji — jednak w ramach jednej deklaracji nadal można wpisać tylko jedną OPP.

Co oznacza „cel szczegółowy” 1,5% podatku?

Podatnik ma możliwość wskazania celu szczegółowego, czyli informacji, na jaki konkretny cel preferencyjnie chciałby przeznaczyć środki z odpisu 1,5%. Należy jednak pamiętać, że dla organizacji pożytku publicznego taka informacja nie jest prawnie wiążąca. Oznacza to, że organizacja nie ma obowiązku rozliczania się z wydatkowania środków na konkretną osobę lub precyzyjnie wskazany cel. Wystarczające jest, aby środki zostały wydane zgodnie z celami statutowymi organizacji.

Cel szczegółowy może dotyczyć na przykład wsparcia leczenia konkretnej osoby (np. „pomoc dla Jana Kowalskiego”), renowacji określonego obiektu (np. „kościół w Limanowej”) albo konkretnego programu lub działania, np. dożywiania dzieci w szkołach.

Wskazanie celu szczegółowego oznacza, że organizacja otrzyma oprócz kwoty również informację o preferowanym przeznaczeniu środków.

Czy firmy mogą przekazać swój 1,5% podatku?

Odpowiedź zależy od tego, jak rozumiemy pojęcie „firma”. Może ono oznaczać zarówno działalność gospodarczą prowadzoną przez osobę prawną (np. spółkę), jak i działalność prowadzoną przez osobę fizyczną.

W mechanizmie 1,5% podatku uprawnione są wyłącznie osoby fizyczne, czyli m.in.:

• podatnicy płacący podatek dochodowy od osób fizycznych (także osiągający dochody ze sprzedaży papierów wartościowych),

• osoby rozliczające się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych,

• przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, opodatkowani podatkiem liniowym według stawki 19%.

Osoby prawne, takie jak spółki, przedsiębiorstwa państwowe czy organizacje pozarządowe, nie mogą przekazywać 1,5% w ramach tego mechanizmu, ponieważ nie rozliczają się podatkiem PIT, lecz zasadniczo podatkiem CIT lub innymi formami.

Jak przekazać 1,5% – jak wypełnić odpis w deklaracji?

W deklaracji podatkowej znajdują się pola, które należy wypełnić, aby wskazać organizację i przekazać 1,5% podatku. W praktyce wpisuje się:

• numer KRS organizacji pożytku publicznego,

• kwotę do przekazania, która nie może przekroczyć 1,5% należnego podatku,

• opcjonalnie cel szczegółowy, np. nazwisko podopiecznego organizacji lub konkretny projekt, który podatnik chce wesprzeć.

Bardzo ważne jest poprawne wpisanie numeru KRS. Pomyłka w numerze może uniemożliwić przekazanie środków, a w niektórych sytuacjach korekta może być niemożliwa. Aby uniknąć błędów, warto weryfikować numer KRS w oficjalnych źródłach, np. w profilu fundacji lub stowarzyszenia w Krajowym Rejestrze Biura Informacji NGO.

Podatnik może również zaznaczyć zgodę na przekazanie swoich danych organizacji, którą wspiera. Wówczas urząd skarbowy przekaże organizacji informacje o darczyńcy, w tym:

• imię, nazwisko i adres (a przy wspólnym rozliczeniu również dane małżonka),

• kwotę przekazaną organizacji,

• cel szczegółowy, jeśli został wskazany.

Dzięki temu organizacja może np. podziękować darczyńcy. Jeżeli podatnik chce pozostać anonimowy, może nie wyrażać zgody na przekazanie danych, a mimo to nadal przekazać 1,5% podatku.

Wysokość odpisu 1,5% podatku

Podatnik może przekazać do 1,5% swojego podatku, co oznacza, że sam decyduje, czy przekaże pełne 1,5%, czy niższą kwotę. Jeżeli chce przekazać mniej, powinien wpisać konkretną kwotę, niższą niż limit 1,5%. Należy pamiętać, że w zeznaniu wpisuje się dokładną sumę w złotówkach, a nie sam zapis „1,5%”.

Kwota musi wynikać z deklaracji lub korekty złożonej w ciągu miesiąca po terminie złożenia zeznania. Przykładowo, jeżeli termin składania PIT-37 przypada na 2 maja, korektę można złożyć do 2 czerwca. W przypadku ryczałtu deklarację składa się do końca stycznia, a korektę można złożyć do końca lutego.

Podatek wynikający z deklaracji musi zostać uregulowany w całości najpóźniej dwa miesiące po upływie terminu składania zeznania. Jest to szczególnie istotne dla osób, których zaliczki w ciągu roku były niższe niż ostateczny podatek do zapłaty. Ważne jest, aby pełna kwota podatku, od której liczony jest odpis 1,5%, była opłacona.

Niewielka zaległość podatkowa, która nie przekracza trzykrotności opłaty dodatkowej za przesyłkę listową (8,70 zł), nie wpływa na możliwość przekazania 1,5%. Jednak większa zaległość musi zostać spłacona, aby odpis mógł zostać skutecznie przekazany.

Wykaz OPP uprawnionych do otrzymywania odpisu

W wykazie organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymywania 1,5% podatku znajdują się te organizacje, które spełniły wymagania ustawowe i uzyskały status OPP najpóźniej do 30 listopada danego roku podatkowego. Dotyczy to również organizacji, które uzyskały status OPP we wcześniejszych latach, pod warunkiem że terminowo wywiązywały się z obowiązków sprawozdawczych.

Wykaz prowadzony jest w formie elektronicznej przez dyrektora Narodowego Instytutu Wolności (NIW) od 28 października 2017 roku. Organizacje uprawnione do otrzymywania 1,5% można sprawdzić online w rejestrze: Wykaz OPP.

Kiedy OPP otrzyma środki z odpisu?

Za przekazanie środków z odpisu 1,5% odpowiadają urzędy skarbowe. Warunkiem przekazania jest terminowe złożenie deklaracji oraz pełne uregulowanie należnego podatku. Kwota przekazywana organizacji jest pomniejszana o koszty operacji bankowej.

Środki z 1,5% trafiają do organizacji pożytku publicznego co do zasady między majem a końcem lipca roku następującego po roku podatkowym, za który składane jest zeznanie.

Jeżeli podatnik zawyżył należny podatek, a następnie korekta wykazała, że podatek był niższy, urząd skarbowy nie żąda od organizacji zwrotu nadpłaconej kwoty. W takiej sytuacji różnica zostanie potrącona z nadpłaty, którą urząd zwraca podatnikowi — o ile środki zdążyły już trafić do organizacji.

Organizacje posiadające status OPP od wcześniejszych lat oraz niezmieniające numeru rachunku bankowego nie muszą dodatkowo aktualizować tych danych, aby otrzymać środki z odpisu 1,5%.